FRIESLAND OP HET RITME VAN WATER

Friesland fascineert ons mateloos. Van de iconische Elf steden, de overvloed aan water, de uitgestrekte natuur, de ruimte en de eigenzinnige en gastvrije Friezen gaat een bijzondere aantrekkingskracht uit. Na onze trips naar Leeuwarden, Harlingen, Schiermonnikoog en Franeker trekken we naar de Nationale Parken Alde Feanen en het Drents-Friese Wold, bestemmingen waar je automatisch een versnelling lager gaat, maar de tijd toch voorbij lijkt te vliegen.

Age Veldboom, de charismatische bezieler van het Skûtsje Museum in Earnewâld.

Hijs de Friese zeilen! Wanneer we via de A6 Friesland binnenrijden, roept dit meteen mooie herinneringen op. Want Friesland kennen we van eerdere trips als een regio van buitengewone gastvrijheid, iconische (11) steden, uitgestrekte bossen, prachtige coulisselandschappen, ruimte en water, véél water. Water daar draait het ook allemaal om in Earnewâld, in het hart van Nationaal Park De Alde Feanen, waar we in de sfeervolle schipperskroeg van het Skûtsjemuseum ontvangen worden met koffie en koekjes. En alsof dat nog niet volstaat, zingt gastheer van dienst Age Veldboom er nog een traditioneel schipperslied bij, terwijl hij zichzelf op de accordeon begeleidt. Een bijzonder Fries welkom dat zijn effect niet mist.

Teer, hout en harpuis: Skûtsje Museum, Earnewâld.

Met z'n intussen overleden vrouw, stampte Age in 1998 uit het Skûtsje Museum uit de grond, dat hij vandaag met een 50 tal enthousiaste vrijwilligers runt. De geur van teer, hout en harpuis waait ons in dit schemerige museum al van ver tegemoet. 'Skûtsjes zijn Friese platbodems, zeilschepen van maximum 20 meter, die vanaf de 18e eeuw gebouwd werden voor goederentransport over de Friese wateren,' licht Age toe. 'Aardappelen, melk, turf, terpaarde en zelfs mest werd ermee vervoerd.' Op korte tijd leren we heel wat over traditioneel touwvlechten, zeilmasten, zeilen en scheepssmederij...

Alleen in Friesland: racen met een vracht stront.

'Met de opkomst van gemotoriseerde binnenvaartschepen en het wegverkeer, werden skûtsjes totaal overbodig,' vervolgt Age. 'Vandaag worden er vooral zeilraces mee gehouden.' Getuige daarvan is een presentatie aan de muur van de legendarische 'Strontrace', een zeilwedstrijd met tjalken en skûtsjes, volgeladen met koeienmest. Zeiden we al dat de Friezen een buitengewoon volkje zijn? Age neemt ons mee naar de 'Risico', een skûtsje uit 1922 die bij het museum voor anker ligt. Behalve een ervaren gids en muzikant, blijkt hij ook nog een getalenteerd verteller.

Heerlijk laidback: zmet skûtsje het It Wiid op.

In de kleine roef mijmert hij luidop over het harde en armzalige leven van de schippersfamilies en over schippersvrouwen die skûtsjes over grachten en kanalen voortsjouwden wanneer de zeilen niet konden gehesen worden. Een triest verhaal over een schippersjongetje dat tussen wal en schip verdrinkt breekt ons hart. We hangen aan Age's lippen. Rond het museum liggen nog een tweetal skûtsjes voor anker. Prachtige boten zijn het, stoer en elegant tegelijkertijd. Helemaal mooi wordt het wanneer Age ons meeneemt voor een tochtje over het It Wiid. We hijsen mee de zeilen, bedienen het zwaard en genieten van een heerlijke laidback namiddag op het water.

Schaatskunstwerk op het It Wiid.

Groepjes lepelaars vliegen over, kleine (zeil-) bootjes varen langs ons heen, langs de oevers staren hengelaars rustig naar hun dobbers. Het It Wiid is duidelijk een populaire plek voor waterrecreanten. Ondertussen vertelt Age onverstoorbaar verder over de kunst van het zeilen en de weelderige natuur van De Alde Feanen. Dat hij een man is die Friesland in z'n hart gesloten heeft, is duidelijk. Eenmaal terug aan wal hoeven we niet lang te zoeken naar een leuke plek om onze honger te stillen. In het haventje van Earnewald vinden we Grand Café Yn 'e Haven, een sfeervol eetcafe waar met hoogwaardige seizoengebonden ingrediënten wordt gewerkt. Na een lekker Earnewaldster mosterdsoepje doen we ons tegoed aan 'wat voorbij kwam zwemmen', de vis van de dag dus. Nagenieten doen we met een glas wijn op het gezellige terras met uitzicht op... het water natuurlijk.

"We hijsen mee de zeilen, bedienen het zwaard en genieten van een heerlijke laidback namiddag op het water."

de Friese lucht als een impressionistisch schilderij.

Waar de tijd lijkt stil te staan. De kans dat je in Friesland ergens aan het water logeert is groot. Wij settelen ons tegen valavond aan de Hooidamsloot in Oudega, op Woonboot Ynske, die eigenares Ingeborg volledig renoveerde met recuperatiematerialen. Voor de inrichting van de boot koos ze mooie tweedehandsspullen. Het resultaat is een plek waar hele goeie smaak, comfort en duurzaamheid een soort drie-eenheid vormen. Leuk is het immense zonneterras waar we aan een duik in het frisse meer niet kunnen weerstaan. Afgekoeld, net als het flesje witte wijn dat op ons wacht, genieten we voor we onder de wol kruipen nog van een impressionistische zonsondergang die de lucht in dromerige roze-blauwe tinten hult. Dit moet Friesland op z'n best zijn, of, zoals Ingeborg het mooi samenvat, een plek waar de tijd lijkt stil te staan, maar waar de uren voorbij vliegen.

Nationaal Park Drents-Friese Wold: 6000ha ongerepte natuur.

Bos, high tea en restaurant. Het is alweer van 1997 geleden dat de laatste Elfstedentocht plaatsvond en een nieuwe zit er voorlopig niet meer in. Maar de Friezen zijn niet het volk dat bij de pakken blijft zitten en organiseren vandaag verschillende alternatieven zoals een Elfsteden wandel- of fietstocht en de tocht van de 11 Fountains. Óf een Elfstedentocht met de step en dan bedoelen we een door pure mankracht aangedreven trottinette. Aangemoedigd door het idee, huren we bij Het Fytshus in Appelscha een stel klassieke steps.

Met een klassieke step dwars de Friese natuur in.

Vol goede moed steppen we naar Noordwolde, dwars door het Drents-Friese Wold. Dit 6000ha grote nationaal park typeert met heide, beekdalgrasland, stuifzand en bos, véél bos. Het geldt zelfs als een van de mooiste natuurgebieden van Europa. Én het is allesbehalve plat, wat we al na enkele honderden meters ondervinden. Het tripje valt toch wat zwaarder uit dan we hadden ingeschat, maar dat belet ons niet om ongestoord te genieten van de natuur rondom en die is ronduit overweldigend.

High tea bij Theeschenkerij Buytenplaets.

Bekaf landen we in Noordwolde, maar het goede nieuws is dat we de rest van de dag kunnen genieten en relaxen. Dat begint al meteen in de prachtige tuin van Theeschenkerij Buytenplaets, een cottageparadijs vol smaakvol aangelegde tuinkamers. We zetten er de tijd even stil en laten ons verwennen met een heerlijke high tea met huisgemaakt lekkers, scones incluis. Wanneer blijkt dat in hun grote aanbod ook nog eens onze favoriete thee zit, kan het niet meer stuk. Meer verwennerij wacht ons wanneer we 's avonds inchecken bij Het Landschap in Boelenslaan waar Gerben en Jing ons warm ontvangen met een glaasje bubbels.

Glamping 'Het Landschap', Boelenslaan.

Het koppel leerde elkaar kennen op een luxe cruiseschip waar hij als chef kok en zij als dienstmeisje werkte. Hier, midden in de groene coulisselandschappen van Friesland, realiseerden ze hun grote droom: een glamping op mensenmaat, gecombineerd met hun knowhow voor food en gastvrijheid. Onze dome die vooraan helemaal open is heeft iets sprookjesachtig en is bijzonder gezellig. De kers op de 'taart van de dag' zetten we in Restaurant Salie, dat ondergebracht werd in een stijlvol, 200 jaar oud pand in Beetsterzwaag.

Gezellig, lekker en gezond: Salie in Beetsterzwaag.

Chef Jouke-Piet en z'n vrouw Mieke houden er een heel persoonlijke filosofie op na: gezond, puur en bewust tafelen. Jouke-Piet werkt met lokale ingrediënten op het ritme van de seizoenen, aangevuld met wildpluk en planten uit eigen tuin. De natuur is zijn muze. Dat gezond eten ook lekker kan zijn, is in Salie een understatement. Het viergangenmenu dat we geserveerd krijgen, is buitengewoon lekker. En alsof dat allemaal nog niet genoeg is heeft ons gastenpaar in Het Landschap de hottub van onze dome verwarmd, waarin we warm ondergedompeld nog wat nagenieten met een glaasje bubbels.

"Het Drents-Friese Wold geldt als een van de mooiste natuurgebieden van Europa."

Streekproducten kopen en zelf kaas maken kan bij de Johanna Hoeve.

Say cheese. 'Onze coulisselandschappen zijn prachtig, maar daar hangt een zeker prijskaartje aan,' verzucht Johnny Van Eijden die met zijn partner Janiene de Johanna Hoeve nabij het mooie natuurgebied de Ryptsjerkster Polder runt. 'Boeren in coulisselandschappen is veel complexer en dus ook duurder dan op grote landbouwkavels.' Het koppel houdt er 15 koeien op na en pikt zelf ook een graantje mee van het toerisme. Bij hun hoeve runnen ze een camping én je kan bij hen ook een Elfstedenfietstocht, of zoals wij, een kaasworkshop boeken. Say cheese: onder het toeziend oog en de knowhow van Johnny en gelegenheidsfotograaf Janiene, maken we elk een stevige kruidenkaas. En het verbaast ons hoe snel dat gaat: uit 3 liter melk, zout, zuursel, stremsel en kruiden, maken we in geen tijd een échte Friese boerenkaas. Als dát geen origineel souvenir is!

Elfstedenmonument op de Canterlandse brug.

Met Fries suikerbrood en Fryske dúmkes uit hun boerderijwinkel onder onze arm, nemen we afscheid en zetten we onze weg verder. Op aanraden van Johnny en Janiene houden we nog een korte stop bij het Elfstedenmonument op de Canterlandse brug, bekend als de 'Tegeltjesbrug'. Het kunstwerk is een prachtig fotomozaïek, gemaakt uit 7000 blauwe glazuurtegels met foto's van deelnemers uit de vele Elfstedentochten sinds 1909, inclusief die van koning Willem-Alexander die als kroonprins in 1986, als 18 jarige de Elfstedentocht met succes uitschaattse. Een korte stop waard voor wie in de buurt is.

"Zelfgemaakte Friese boerenkaas, als dát geen origineel souvenir is!"

Elfstedenstad Dokkum.

Ongedwongen charme in Dokkum. Onze intrede in Elfstedenstad Dokkum verloopt op z'n minst wat stuntelig. Met sups van La Barca Dokkum maken we een half geslaagde poging om Dokkum te ontdekken over de stadsgrachten. Het wordt een evenwichtsoefening vanaf de iconische korenmolen Zeldenrust tot een stuk in het Grootdiep waar we, intussen zittend op de sups, wat meewarig worden aangestaard door wandelaars op de kades. Een stuk vlotter gaat de wandeling over de Dokkumer Bolwerken, de 16e eeuwse verdedigingslinie, met doorkijkjes op de stad en z'n groene omgeving.

Dokkum.

Toch ontpopt de ongedwongen charme van Dokkum zich pas echt in het gezellige centrum met z'n vele bruggetjes en meer dan 140 rijksmonumenten zoals het 16e eeuwse stadhuis, het 17e eeuwse Admiraliteitshuis en de oude Koffiebranderij. We bezoeken de Bonifatiuskerk (1871) die vernoemd werd naar de Heilige Bonifatius, die in 754 in Dokkum werd vermoord door opstandige Friezen. Deze heilige martelaar lokt ook vandaag nog heel wat pelgrims naar Dokkum. Uit de Bonifatiusbron, op de plek waar hij vermoord werd, zou namelijk geneeskrachtig water vloeien. Aan de kerk vinken we - na die van Leeuwarden, Franeker en Harlingen, intussen enkele jaren geleden - onze vierde van de 11 Fountains af: De IJsfontein van Birthe Leemeijer.

11 Fountains: de IJsfontein van Birthe Leemeijerd.

Overal in de stad heerst een gezellige drukte, de terrassen zitten overvol. Wij kunnen als liefhebbers van 'speciality coffee' niet weerstaan aan de hippe Koffiebar Knus, pal tegenover de historische Waag uit 1754. Barista van dienst is Leco Terpstra die er ook nog een judo-, sambo- en MMA-carrière op na houdt. Lekkere koffie heeft voor deze stoere jonge Fries geen geheimen. Met engelgeduld bereidt hij ons twee koppen heerlijke Colombiaanse koffie geflankeerd met huisgemaakt gebak. Na de gezellige koffiepauze wandelen we tot bij de Zijlbrug, waar we vanop een bankje in de vorm van een Friese doorloper (ouderwetse schaats) de passage over het water gadeslaan. 'Keerpunt Elfstedentocht' meldt het bordje ernaast, meteen ook het keerpunt van onze trip. En dan steekt Ingeborgs paradox op: de tijd leek stil te staan, maar de uren vlogen voorbij.

"De ongedwongen charme van Dokkum ontpopt zich in het gezellige centrum met z'n vele bruggetjes en meer dan 140 rijksmonumenten."

Deze reportage kwam tot stand i.s.m. en werd gesponsord door: holland.com & www.friesland.nl

FRIESLAND PRAKTISCH:

VERVOER:

Om praktische redenen (niet elke plek die we bezochten is makkelijk met het openbaar vervoer te bereiken), reden we met de auto naar Friesland. De afstand Brussel - Earnewald bedraagt 343km. Bij vlot verkeer (zonder tussenstops) doe je er ongeveer 4u over.

OVERNACHTEN IN TWEE FRIESE DROOMVERBLIJVEN:

Woonboot Ynske, Oudega.

Een unieke en originele plek om in Nationaal Park De Alde Feanen te overnachten is woonboot Ynske aan het Headamsleat in Oudega. De luxueuze woonboot werd door eigenaars Ingeborg en haar partner volledig ecologisch gerenoveerd met zorgvuldig uitgezochte duurzame materialen waarover je hier alles kan lezen. De woonboot beschikt over alle moderne comfort, heeft o.a. drie slaapkamers, twee badkamers, een moderne keuken, een chille en stijlvol ingerichte woon-eetkamer, een ruim zonneterras op het water, een (groenten-) tuin, en een riante picknicktafel mét uitzicht. Ideaal voor twee tot zes personen. Info & reserveren: www.woonbootynske.nl

Glamping Het Landschap, Boelenslaan.

Voor de ontdekking van het Drents-Friese Wold en Dokkum gingen we logeren bij Gerben en Jing van 'Glamping Het Landschap' in Boelenslaan. Het koppel runt een kleinschalige luxe glamping/b&b/theeschenkerij midden in een rustgevend Fries coulisselandschap. Het domein heeft 4 luxueuze dome's, een tweepersoonskamer en een deluxe tweepersoonskamer. Alle comfort is aanwezig, inclusief een buitenkeuken met bbq's en een hot tub, het voelt als kamperen in een luxehotel. Doe daar nog de vriendelijkheid en de geweldige service van de uitbaters bij en je verblijf kan niet meer stuk. Info & reserveren: bijhetlandschap.nl