FLEVOLAND: AANGENAAM VERTRAGEN ONDER ZEENIVEAU

Vergeet Dubai. Het grootste kunstmatige eiland ter wereld vind je bij onze Noorderburen: Flevopolder, dat samen met Noordoostpolder Flevoland vormt. Dit nieuwe, op de zee heroverde land, is niet alleen een vat vol boeiende verhalen, er valt ook heel wat te beleven. We maken kennis met het wonder van Urk, het drama van Schokland en fietsen door de Oostvaardersplassen, een van de meest indrukwekkende natuurgebieden van de Lage Landen. En dat allemaal meters onder zeeniveau.

FLEVOLAND, INPOLDERING ZUIDERZEE, REIZEN NAAR FLEVOLAND, URK, SCHOKLAND, OOSTVAARDERSPLASSEN, LELYSTAD

Vissershaven Urk met botterschuur.

Het wonder van Urk. 'En de zee was niet meer...' een Bijbelcitaat dat we lezen we op de sokkel van het Verdriet van Urk, het monument voor de op zee verongelukte Urkse vissers. Beter kan het lot van wat ooit een eiland in de Zuiderzee was, niet worden samengevat. 'Met de aanleg van de Aflsuitdijk in de jaren '30 van vorige eeuw werd Urk van de Noordzee afgesloten en werd het eiland plots deel van het vasteland,' vertelt Alita, een Urker pur sang. 'Toch voelen en gedragen we ons nog altijd als echte eilanders. We wonen ook nog steeds 'op' en niet 'in' Urk.'

Ginkies, de smalle steegjes van Urk.

Alita neemt ons mee op 'ginkiestocht' langs smalle steegjes met dicht tegen elkaar gebouwde huizen voorzien van sierlijke makelaars op het dak. Gordijnen zijn er eerder een uitzondering. Wie op z'n privacy gesteld is, kan maar beter elders wonen, denken we. Urk heeft z'n authentieke vissersdorp karakter goed bewaard. Het dorp geeft een mooie inkijk op het leven aan de Zuiderzee voor de inpoldering. Het valt ons op dat veel Urkers hetzelfde type gouden oorring dragen.

Gouden oorringen en typische klederdracht: Urkers hechten ontzettend aan hun tradities.

'We zijn nog erg aan onze tradities gehecht,' vervolgt Alita. 'De gouden oorringen dateren uit de tijd dat Urk nog een eiland was en werden vooral door vissers gedragen. Het symbool in de ring kan eender wat zijn: een garnaal, een vis, een boot, een sirene... Vandaag zijn die oorringen net als de typische Urkse klederdracht weer erg in, ook bij de jeugd. En op maandag is het hier traditioneel wasdag. De was hangt dan aan lange lijnen gestut door lange palen in de straatjes te drogen.'

Urk geeft een mooie inkijk op het leven langs de Zuiderzee voor de inpoldering.

We stoppen bij de kolossale Bethelkerk waarvan de brede dakgoten het regenwater uit de hemel moesten opvangen dat je dan kon kopen in de kerk. Pas in 1950 werd Urk van waterleiding voorzien. 'Meer dan 90% van alle Urkers is praktiserend protestant en gaat elke week nog naar de kerk.' vertelt Alita. Pure charme vinden we bij het Kerkje aan Zee uit 1786 waarvan de houten pilaren werden gemaakt van oude masten van de V.O.C. vloot. Bij het kerkhof errond doet Alita de macabere Urkse schedelkwestie uit de doeken. Enkele geleerden meenden namelijk dat op Urk nog het oer-Hollandse ras te vinden was. Om dat te staven roofden ze schedels op het kerkhof die ze voor onderzoek naar universiteiten stuurden.

De oude vuurtoren typeert het tegendraadse karakter van de Urkers.

'Toen de zaak aan het licht kwam wilden we kost wat kost onze schedels terug, wat inmiddels gebeurd is. En dat was alweer een kopzorg minder,' lacht ze. We beklimmen de oude vuurtoren die ooit trots over de Zuiderzee uitkeek, maar vandaag een dwerg lijkt tegen de vele windmolens in en rond het IJsselmeer. Vanop 18m hoogte ontvouwt zich een prachtig uitzicht op de haven en het IJsselmeer, met de plek waar Noord-Holland, Friesland en Flevoland samenkomen. Zo vuurtoren, zo volk: het licht draait als enige in Nederland tegen de wijzers in. 'Het typeert ons tegendraadse karakter,' lacht Alita.

Uit het vat vol Urkse verhalen: de Ommelebommelestien.

Wanneer Alita een rotsblok in het IJselmeer aanwijst, voelen we een nieuw verhaal aankomen. 'Wij Urkers doen niet mee aan die flauwekul over ooievaars en baby's. Bij ons komen de kindjes van de Ommelebommelestien. Als het zover is moet de echtgenoot met een vroedvrouw naar die steen roeien, waar ze het kindje ophalen. Urker mannen zijn nu eenmaal heel erg geëmancipeerd. Van mannen gesproken, wisten jullie dat heel wat mannen op Urk dezelfde voor- en achternaam dragen? En dat ze daarom allemaal een bijnaam hebben om ze te onderscheiden van elkaar?'

Het wonder van Urk: 150 visverwerkende bedrijven en een jaarlijkse miljardenomzet.

Dat Urk een vat vol (vreemde) verhalen is, is een understatement, maar het 'Wonder van Urk' is veruit het beste. 'Wij waren een beetje de luis in de pels bij de aanleg van de Afsluitdijk en de inpoldering,' vervolgt Alita. 'Op ons werd wat neergekeken en we werden bewust buiten de hele kwestie gehouden. Met de aanleg van de Afsluitdijk kwam een einde aan de zoute Zuiderzee en lag Urk plots in het midden van Nederland. Omdat we al eeuwen van visvangst leven, ging men ervan uit dat Urk ten dode was opgeschreven. Wij Urkers zijn gastvrij en sympathiek, maar als het moet ook koppig en volhardend. En dus gingen we met botters op de Noordzee vissen. Het resultaat is dat Urk de belangrijkste visafslag en vissershaven van heel Nederland werd. De meer dan 150 visverwerkende bedrijven draaien jaarlijks een omzet van 5 miljard euro.' Een cijfer dat kan tellen.

"Urkers zijn gastvrij en sympathiek, maar als het moet ook koppig en volhardend."

Ensererkerk (1834) - Middelbuurt, Schokland.

Het drama van Schokland. Op 20 minuten rijden van Urk vinden we dat andere voormalige eiland in de Zuiderzee: Schokland. Het eiland kende een lange reeks drama's en wie er veel, zoniet alles van weet, is Nico De Boer. We ontmoeten Nico in het Museum Schokland waar hij onderhoudend én met kennis van zaken ons rond gidst. Het museum ligt in Middelbuurt en werd ondergebracht in enkele replica's van typische oude Zuiderzeehuizen. Zaal na zaal ontsluiert het de lange en bewogen geschiedenis van Schokland die begint bij de ijstijd, zo'n 2,5 miljoen jaar geleden. 'Schokland werd als eerste site in Nederland Unesco werelderfgoed,' vertelt Nico. 'En daar waren twee redenen voor: het is een archeologische schatkamer én het staat symbool voor de strijd van de mens tegen het water.' In het museum zien we vondsten van dieren uit opeenvolgende geologische tijdvakken, waaronder een indrukwekkend skelet van een holenbeer.

Museum Schokland: reconstructie van een prehistorische bewoner.

Maar ook leeuwen, neushoorns, harige mammoeten, reuzenherten en nijlpaarden komen aan bod. 'Door archeologische vondsten weten we dat er 10.000 jaar geleden al menselijke activiteit was in Schokland,' vertelt Nico. Een mooi voorbeeld daarvan is de 4000 jaar oude menselijke voetafdruk, hij is uniek in West-Europa. 'Schokland was toen nog een moerassig veengebied met rivieren en zandafzettingen waarop mensen gingen wonen. Het is pas vanaf 1450 dat de Zuiderzee door de moerassen brak en Schokland een eiland werd. 'In tegenstelling tot Urk, dat gebouwd werd op een blok van robuust kleileem, rust Schokland op een zanderige, veenachtige bult van veel fragielere kleileem,' vervolgt Nico. 'Het eiland liep bij hoogtij telkens onder water en daarom werden er vier terpen (woonheuvels) aangelegd: één in Oud-Emmeloord in het noorden, één in Middelbuurt en twee op de Zuidert.

Museum Schokland.

Die terpen waren met elkaar verbonden door smalle vondelpaden waarop twee mensen elkaar amper konden passeren. Gebeurde dat toch, moesten ze elkaar stevig vastnemen en voorzichtig om hun middelpunt draaien, een evenwichtsoefening die ludiek de 'Schokkerdans' werd genoemd.' Het leven op Schokland was niet eenvoudig. Voor ons lijkt het of het eiland tegen beter weten in bewoond werd. Op een kaart zien we hoe Schokland de laatste 5 eeuwen steeds kleiner werd. En daar hield het niet bij op. Ze hadden ook nog te kampen met de houtworm die de paalweringen wegvrat, stormvloeden die het eiland overspoelden, branden, het ontbreken van drinkbaar water, vissers die omkwamen op zee, hongersnood, ziektes, inteelt en de spanningen tussen het katholieke Emmeloord en het protestantse Ens. 'Schokland was een van de armste plekken van Nederland,' vervolgt Nico. 'De Schokkers hadden zelfs geen geld om turf te kopen om hun huizen te verwarmen, dat deden ze met gedroogde koeienmest 'schokke', die zorgden voor de naam Schokland.' De enorme stormvloed van februari 1825 was de storm teveel.

'Geen weg terug' - Kiny Copinga, Museum Schokland.

Het water steeg op sommige plekken op het eiland meer dan 3 meter boven het normale peil. De schade was gigantisch, 5 volwassenen en 8 kinderen kwamen om. In 1859 werd het hele eiland ontruimd, 650 Schokkers werden gedwongen het eiland te verlaten en hun huizen mee te nemen. De ironie wil, dat Schokland na de ontruiming geen meter meer afkalfde. Rond het museum vinden we nog de Ensererkerk uit 1834 die vandaag dienst doet als expositieruimte, gemetselde waterkelders waar drinkbaar water werd bewaard, authentieke palenschermen en en een historische ijslopersschuur. Wat ons nog het meest beroerd is het levensgrote beeld 'Geen weg terug' van Kiny Copinga dat heel aangrijpend het drama van de ontruiming weet te vatten.

"Schokland werd wereldwijd het symbool van strijd van mens tegen het water."

Oud-Emmeloord: lichtwachtershuis, misthoornhuisje en vuurtoren.

Slow travel op z'n best. Na een lekkere lunch op het terras van Restaurant Schokland verkennen we het voormalige eiland dat zich uitstekend leent om te wandelen en te fietsen. Bomenrijen markeren vandaag de contouren van Schokland, een lange, smalle heuvelrug die van van noord naar zuid door de polder loopt. We wandelen naar het zuidpunt van het eiland waar we de ruïne van de Ensererkerk vinden die in de 18e eeuw in verval raakte. De begraafplaats deed nog dienst tot de ontruiming in 1859. Op de Zuidert zien we de fundamenten van de oude vuurtoren, de 'Schokker Jaap' genoemd naar Jacob van Eerde, die hier met z'n broer Wiegert vuurtorenwachter was. Het verhaal doet de ronde dat beide broers in 1911 geestesziek van het eiland werden gehaald, gekweld door eenzaamheid en de gruwel van menselijke botten en schedels die bij hoogwater bij de kerkruïne en rond de vuurtoren kwamen bovendrijven. In Oud-Emmeloord in het noorden, wandelen we door de haven van Schokland.

Oud-Emmeloord, havenbekken Schokland.

Oud Emmeloord was de grootste woonterp van het eiland waar voor de evacuatie nog meer dan 400 mensen woonden. Wanneer we het klinkerpad opwandelen naar het lichtwachtershuis (1901), het misthoornhuisje (1921) en de stalen vuurtoren die tot de inpoldering dienst deed, voelt het alsof we een kleine tijdsreis maken. Het gereconstrueerde havenbekken met havenlichten, steigers, afmeerpalen en ijsbrekers, prikkelt danig onze verbeelding. Tijd om het 85ha grote Schokkerbos en de Gesteentetuin te bezoeken hebben we niet, maar dat is alvast goede reden om nog eens terug te komen naar deze bijzondere plek. Want het mooie aan Schokland is dat je een uniek stukje geschiedenis kan combineren met fietsen, wandelen en natuurbeleving. Kortom, slow travel op z'n mooist.

"Het mooie aan Schokland is dat je een uniek stukje geschiedenis kan combineren met fietsen, wandelen en natuurbeleving."

Bij het uitrijden van Almere centrum, verzeilen we in een overweldigend groene omgeving.

Rondje Oostvaardersplassen. Wanneer we 's ochtends met de fiets vanuit Almere naar de Oostvaardersplassen vertrekken, staat er een strakke wind. Meteen al bij het uitrijden van het centrum van Almere peddelen we door een rustgevende groene omgeving waar sloten, kanalen, bruggetjes en sluizen harmonieus in het landschap liggen verankerd. In het Wilgenbos worden we verrast door een oorverdovend vogelconcert. Met de vele wilgensoorten die er door elkaar groeien is de jungle niet ver weg. We spotten er boomklevers, bonte spechten en zwartkoppen.

Lepelaars zijn vaste gasten op Oostvaardersplassen.

Een volgende stop houden we bij het Natuurbelevingscentrum De Oostvaarders in Almere. Bij een kop koffie maken we kennis met dit prachtige natuurgebied tussen Almere en Lelystad dat na de droogmaling werd ingepalmd door de natuur. Sinds 2018 maken de Oostvaardersplassen samen met de Lepelaarplassen, de Marker Wadden en stukken van het Markermeer, deel uit van Nationaal Park Nieuw Land, het grootste door de mens aangelegde natuurpark ter wereld. Na de drooglegging ontstond hier een moerassige zone, maar ook een droog gebied met weiden, rietlanden, ruigten en wilgenbossen, dat veel dieren en vooral veel vogelsoorten aantrekt.

Groot wild spot je makkelijk op de Oostvaardersplassen.

Acht jaar geleden maakten we hier nog een pittig tochtje in de 4x4 van een boswachter van Staatsbosbeheer. Tot onze grote vreugde spotten we toen een zeearend, een indrukwekkende roofvogel die hier sinds 2006 broedt. Dit keer fietsen we van uitkijkpunt naar doorkijkpaneel. Met de zeearend hebben we minder geluk, maar de mooiste watervogels, waaronder lepelaars, komen in ons vizier. Heel indrukwekkend zijn de edelherten, wilde Konikpaarden en Heckrunderen die worden ingezet om het landschap open te houden, grootgrazers die je hier vrijwel altijd kan spotten. De terugweg naar Almere maken we over de Oostvaardersdijk waar de skyline van Amsterdam zich dromerig boven het Markermeer verheft.

"Nationaal Park Nieuw Land is het grootste, door de mens aangelegde natuurgebied ter wereld."

The Buffel Company, Zeewolde.

Buffel & Co. We merken er onderweg weinig van, toch ligt Flevoland gemiddeld zo'n 5 meter onder de zeespiegel. Het bestaat voor het grootste deel uit land dat teruggewonnen werd op de Zuiderzee. Het plan hiervoor ontstond na de Zuiderzeevloed van 1916 waarbij meer dan 50 doden vielen. In 1957 viel de Noordoostpolder droog, in 1968 volgde de Flevopolder, het grootste kunstmatige eiland ter wereld. Behalve stormvloeden afslaan, had de inpoldering nog tot doel het woningtekort uit de Randstad op te vangen en landbouwgrond te creëren. De landschappen waar we doorrijden zijn vaak open en ruim met rechthoekige kavels. Land- en tuinbouw zijn er alomtegenwoordig. Toch mocht na de inpoldering niet eender wie in Flevoland komen 'boeren'. Er was een strenge selectie en enkel de meest innovatieve kandidaten werden weerhouden, zo werd ons verteld.

Fika Zeewolde: lunchen met uitzicht op het Veluwemeer.

Naar goede gewoonte op zoek naar eet- en drinkbare souvenirs, trekken we naar Zeewolde waar eind jaren '70 de eerste landbouwers aan de slag gingen. Veertien onder hebben zich intussen verenigd onder 'Zmaakmakers Zeewolde' en laten inwoners én passanten kennismaken met het beste uit de Flevolandse polders. We shoppen bij Fruithal Smits, Kaasboerderij Bennesse en Wijngoed Wilgenhorst, de laagst gelegen wijngaard ter wereld waar 5000 wijnstokken 3,8m onder zeeniveau werden aangeplant. Maar de meest originele 'zmaakmaker' treffen we in de Ossenkampweg: The Buffel Company, waar tientallen waterbuffels ons lichtjes argwanend aanstaren. We slaan er buffelmelk, buffelyoghurt en mozzarella in. In Restaurant Fika pikken we nog een lunch met een fenomenaal uitzicht op het Veluwemeer mee. Flevoland? Voor herhaling vatbaar!

" In 1968 ontstond de Flevopolder, het grootste kunstmatige eiland ter wereld."

Deze reportage kwam tot stand i.s.m. en werd gesponsord door: holland.com & visitflevoland.nl

FLEVOLAND PRAKTISCH:

OVERNACHTEN:

Klein en comfortabel: de tiny vakantiehuisje van Langs de Polder, Emmeloord.

Wij genoten van een geweldig verblijf bij Langs de Polder, een mooie locatie verstoken in een groen uithoekje in Emmeloord. Het domein beschikt over 6 sfeervolle tiny vakantiehuisjes, variërend van 17,5m2 tot 36m2, allen vernoemd naar een dorp in de Noordoostpolder. Kleinschaligheid zorgt voor 100% privacy en rust. Langs de Polder ligt op 10 minuten wandelen van een bekende supermarkt, erg praktisch om inkopen te doen voor bv. ontbijt, diner of barbecue. Ook wie met een campingtent komt is welkom. Praktisch gelegen voor wandel- en fietstochten door Noordoostpolder polderlandschappen, op een boogscheut weg van Schokland en Urk. Een aanrader.

Topadresje in Flevoland: Restaurant Bakboord in Almere.

UIT ETEN:

Wat is er mooier dan een dagje traag reizen af te sluiten met een avond traag genieten aan tafel? In Flevoland kan je heerlijk eten, niet in de laatste plaats door de Flevolandse landbouwers die tot de beste van de wereld behoren. Daarnaast leveren de vissers op het IJsselmeer en de Noordzee vis van de beste kwaliteit. Wij vonden twee topadresjes waar we genoten van het lekkere van Flevolandse bodem. In Urk gingen we dineren bij Restaurant De Boet, waar alles draait om smaak en beleving. Er wordt gewerkt met dagverse ingrediënten, altijd op het ritme van de seizoenen. De chefs halen inspiratie de natuur en hun verre reizen. Restaurant De Boet is ondergebracht in een mooi gerestaureerde timmerschuur aan de idyllische haven van Urk. Gezellig, modern interieur met open keuken, mooie wijnkaart en vriendelijke bediening. Ons favoriet adresje van de reis is Restaurant Bakboord in het oude stadsdeel van Almere, hoewel dat weer erg relatief is. In een casual chique interieur lieten we ons verwennen door de geraffineerde gerechten van chef Lars Bertelsen die als kunstwerkjes op het bord worden geserveerd. Meegenomen: Bakboord beschikt over een gezellig terras dat uitkijkt over water. Doe daar nog een super vriendelijke bediening bij en je diner kan niet meer stuk.