Nadat ons in monumentengrossier Samarkand de geschiedenis van de Timoeriden met de paplepel werd ingegoten, zoeken we rustiger oorden op. Over stukjes Zijderoute van weleer rijden we naar Shirine, met haltes in Shahrisabz, Tersak, Hayat en de Kyzylkumwoestijn. Het wordt een fascinerende  duik in de Oezbeekse natuur en het dagelijkse leven van de plattelands Oezbeek. Want het is het intense contact met de lokale bevolking dat deze reis met Authentik Uzbek Travel kleur geeft. 

Ak Saray, het zomerpaleis van Timur Lenk.

Red westerns & Sovjet cowboys. Een immense 40m hoge poort en flarden omwalling is al wat nog rest van Ak Saray, het zomerpaleis van Timoer Lenk in zijn geboortestad Shahrisabz. Dit paleis, waar hij zijn diplomatieke zaken afhandelde, was ooit 70m hoog. Vandaag ligt dit uniek stukje Unesco Werelderfgoed ingebed in een nieuw aangelegd, megalomaan en wat desolaat park. Centraal staat een gigantisch standbeeld van de gevreesde krijgsheer die zijn vijanden op de gruwelijkste manieren naar het hiernamaals schopte. Ook Shahrisabz was een belangrijke plek op de Zijderoute, Timoer Lenk wilde er zelfs z'n hoofdstad van maken. 

Op weg naar Tersak, onze volgende halte, stoppen we bij een marktje langs de weg waar tonnen gedroogd fruit en dito kaasjes aan de man worden gebracht. Mafrita, een goedlachse verkoopster wiens gouden glimlach (lees: een mond vol gouden tanden) schittert in de zon, laat ons zowat alles proeven. Wanneer we naar de prijs peilen in het Oezbeeks, roept ze er iedereen enthousiast bij. We vertrekken met een voorraad gedroogd fruit en noten waarmee een hele eekhoornpopulatie een jaar voort kan. De kaasjes laten we liever voor wat ze waard zijn, een les die we geleerd hebben in Mongolië. 

'Red Western decor in de Qashqadaryo regio.

"Red Westerns, hilarisch, dat we dat gemist hebben!"

Tersak, dorp aan de voet van het goudgele Zerafshangebergte.

Plov met wodka. De rust in Tersak, een afgelegen dorp in de schaduw van  het goudgele Zerafshangebergte, contrasteert schril met de drukte in Samarkand. We overnachten er in de homestay van een gewone familie die ons ontvangt met een riante lunch van schapenvlees en allerlei slaatjes. In ons kleine kamertje passen net twee bedden en een kast vol dekens die ook gebruikt worden als matras bij familiefeesten, want dan slaapt iedereen op de grond. Hoewel we stevig uit onze comfortzone worden gedwongen, zijn we plots heel blij met onze Spartaanse bedden. 

Plov, het nationale Oezbeekse gerecht.

"Plov, hét nationale gerecht van Oezbekistan, is een notoire mannenzaak."

'Hooggeschoold' vee in Tersak.

Een pasgetrouwde jonge bruid showt trots haar huwelijksoutfit.

Lada's en ezels, het lokale mobiliteitsplan.

Overaden Lada's zien we overal onderweg.

De grootste samosa ter wereld. Op weg naar Hayat zien we Lada’s volgeladen met meubels, met stro, stapels hout en soms zelfs de halve huisraad. 'Je krijgt ze niet kapot,' lacht Pelotshoh hard. Wanneer we in Jizzax langs het restaurant waar de beste samosa’s van het land worden geserveerd rijden, last Pelotshoh graag een extra stop in. Jizzax Somsa maakt er de grootste samosa ter wereld, 1,6 kilo. Je kan er minstens een hele familie twee dagen mee voeden. Somsa's, zoals ze hier heten, worden traditioneel gebakken in ronde stenen ovens waar ze aan de zijkant blijven plakken tot ze gaar zijn. 

De lekkerste somsa's in Jizzax.

Argali's, wilde schapen uit de Centraal Aziatische hooglanden.

De reus van Alexander. Een groep Franse reizigers strijkt neer in grootvaders guesthouse in het idyllische bergdorp Hayat. Wij logeren in de homestay van z'n broer aan de overkant van de straat waar we, op een Amerikaanse toeriste na, als enige gasten in het familieleven worden gedropt. We trekken meteen onze wandelschoenen aan, we zitten midden in het mooie Nuratagebergte en hiken is er dé activiteit. Hoewel ze meesters in verstoppertje spelen zijn, spotten we na enkele honderden meters al een twintigtal argali's, wilde schapen uit de Centraal Aziatische hooglanden. 

Nuratu National Reserve - Hayat.

Een 2000 jaar oude Orientaalse Biota gezaaid door de tropen van Alexander de Grote.

Ook in het nabijgelegen Nuratu National Reserve zijn we helemaal alleen, waardoor we ongestoord de meer dan 2000 jaar oude Orientaalse Biota kunnen bewonderen én beklimmen. De boom is heilig en werd volgens de overlevering gezaaid door de troepen van Alexander de Grote. Alexanders reus tart elke verbeelding, met gigantische wortels, takken waarop je een locomotief kan parkeren en een levendig groen bladerdek. 's Avonds wil onze gastheer met ons plov maken op het houtvuur in de tuin.

Snelcursus plov bereiden met onze gastheer in Hayat.

En al is plov een 'man only thing', we mogen allebei een handje toesteken. Een lamsschouder wordt zorgvuldig versneden en gebakken, wortelen, uien, chili pepers en look, de hoofdingrediënten, gaan één voor één de riant geoliede pan in. Er wordt geblust, gekruid en tenslotte langkorrelige rijst toegevoegd waarna het nog behoorlijk lang napruttelt. Want geduld is bij plov een belangrijk ingrediënt. Het resultaat is een overheerlijke plov waaraan we ons tegoed doen in de tuin onder de nieuwsgierige blikken van enkele loslopende kalfjes. En zoals het hoort, wordt er à volonté wodka bij geschonken.

"Alexanders reus tart elke verbeelding, met gigantische wortels en takken waarop je een locomotief kan parkeren."

Eindeloos, indrukwekkend: de Oezbeekse steppen.

De stoffige steppe. Op de 300km lange weg naar de Kyzylkum woestijn rijden we door de steppe die in herfstmodus goudgeel tot vaaloranje kleurt. Het landschap lijkt op dat van een verre planeet en voelt een beetje onwezenlijk aan. Volgens Pelotshoh ligt de steppe er in de lente felgroen bij en staat dan vol bloeiende klaprozen. Overstekende kuddes schapen en geiten, met of zonder herder, vertragen om de zoveel tijd de rit. Eén keer spotten we halfwilde paarden die wel een eigenaar hebben, maar vrij rondlopen. Een roadtrip in Oezbekistan voelt een beetje dubbel aan. 

Onderweg in de steppen: vrachtwagens die nog onder Stalin van de band afrolden.

Soms lijkt het alsof we een tijdsreis maken naar de hoogdagen van de Zijderoute, maar ook de erfenis van de Sovjets is nog overal zichtbaar. Het weinige verkeer dat ons in de stoffige steppe kruist zijn overladen Lada's en vrachtwagens die ooit nog onder Stalin van de band afrolden. Af en toe staat er een naast de weg waaraan de trucker in kwestie vlijtig sleutelt. Keer op keer krijgen ze  zo'n ding weer aan de praat. Wanneer we rond lunchtijd afstappen bij een wat aftands truckersrestaurant/slash/benzinestation, ritsen hagedissen verschrikt voor onze voeten weg.  De lunch blijkt verrassend lekker. Never judge a book by its cover. 

"Soms lijkt het alsof we een tijdsreis maken naar de hoogdagen van de Zijderoute, maar ook de erfenis van de Sovjets is nog overal zichtbaar."

Yurtkamp in de Kyzylkumwoestijn.

Een duik in de woestijn. Enkele kamelen staan wat verveeld te kauwen bij onze yurt in een kleine oase in de Kyzylkumwoestijn. Het is bloedheet en een beetje verkoeling is wat we nodig hebben. Het Aydarkoulmeer blijkt gelukkig geen fata morgana. Dit enorme, 300.000 km2 grote artificiële meer, ontstond  in 1969 toen de noodsluizen werden opengezet van de door de Sovjets gebouwde Shardaradam in Kazachstan die na overstromingen op het punt van breken stond. 21 Miljard kubieke meter water liep de woestijn in. Een frisse duik in het meer doet wonderen. Ook watervogels zoeken er de koelte op. Ze denken vast hetzelfde als wij: een duik in de woestijn, 't is weer eens wat anders. 

Het 300.000 km2 grote Aydarkoulmeer in deKyzylkumwoestijn.

Op onze wandeling door de Kyzylkum woestijn zijn we net als in het Nuratagebergte, helemaal alleen. De woestijn heeft geen honderden meters hoge duinen zoals we die in de Mongoolse Gobiwoestijn zagen, maar omdat de wind vrij spel heeft, vertoont het zand prachtige geografische patronen, die het mooist zijn net voor de zonsondergang. 's Avonds genieten we in ons bescheiden yurtkamp van een copieuze, maar lekkere maaltijd waarvan enkele kleine zwerfkatten een hapje van hopen mee te pikken. Bij het kampvuur achteraf, verrast een troubadour uit een naburig woestijndorp ons op een muzikaal intermezzo. Zijn weemoedige liefdesliederen, het oplaaiend vuur, de heldere hemel met vallende sterren en een fenomenale Melkweg maken het onvergetelijk.

"Een duik in de woestijn, 't is weer eens wat anders."

Hangouderen in de woestijndorp.

Vroeger was alles beter. Op weg naar Shirine, het geboortedorp van Pelotshoh, stoppen we in een afgelegen woestijndorpje waar een handvol hangouderen onze komst als een welkome afwisseling op hun 'vroeger-was-alles-beterverhalen' zien. In Nourata bezoeken we de heilige bron van Chashma, een bedevaartsoord voor moslims en een fort van Alexander de Grote. In Rabat Malik stappen we af bij een 11e eeuwse karavanserai en een 14e eeuws waterreservoir langs de Zijderoute, waar handelaars met hun kamelen en goederen konden rusten. Er waren er zo'n slordige 200 tussen Samarkand en Bukhara. 

Stille getuigen van de Zijderoute in Rabat Malik.

Wanneer Pelotshoh plots de wagen op een afgelegen plek parkeert en ons meeneemt op een onaangekondigde wandeling, weten we dat er iets interessants staat aan te komen. Het vergt wat klimwerk, maar boven op een steile rots vinden we tientallen goed bewaarde petrogliefen uit het bronzen tijdperk waarin we geiten en kamelen herkennen. In Oezbekistan zijn meer dan 140 locaties met duizenden authentieke rotstekeningen waarvan Beldersaay en Sarmyshsov de bekendste zijn. Niet alleen het contact met de lokale bevolking, maar onverwachte momenten als deze maken het reizen met Authentik Uzbek Travel dubbel zo boeiend. 

"Onverwachte momenten maken het reizen met Authentik Uzbek Travel dubbel zo boeiend."

Shordanak, gegrilde en gezouten abrikozenpitten, zijn een bron van inkomsten in Shirene.

Het leven zoals het is: Shirine. Shirine is een zo'n typisch plattelandsdorp waar iedereen, iedereen kent. Vele huizen zijn een soort miniboerderij met kippen en vooral hanen die 's ochtends iedereen wakker kraaien, ons incluis. Na het ontbijt worden we er opgehaald door Laziza, de lokale schooldirectrice, die een halve dag vrijaf nam om ons door het dorp te gidsen. Ze spreekt perfect Frans. 'De meer begoede Russen die hier vertoefden, praatten graag Frans en dat is blijven hangen', vertelt ze. We bezoeken een familie die leeft van shordanak, gegrilde en gezouten abrikozenpitten, een Oezbeekse specialiteit. In de verzengende hitte zit de patrias familias, ingepakt als een Toeareg, op een houtvuur abrikozenpitten te roosteren in een grote wok. 

Oezbeken zijn een bijzonder gastvrij volkje.

Hij onderhoudt er zijn kroostrijke gezin mee, moemoe incluis. Met Laziza als tolk slaan we een babbel met enkele vrouwen op een bankje. 'De bankjes in het dorp zijn ons gratis internet, je komt er alle nieuwtjes en roddels te weten,' lacht Laziza. Hier en daar worden we enthousiast binnen gevraagd en krijgen we thee, fruit en shordanak aangeboden. Oezbeken zijn bijzonder gastvrij. Een pakkend moment volgt bij een dame die op het opstapje van haar huis met een hamertje en pons abrikozenpitten zit klieven. En dat 14 uur per dag om de kosten van haar zieke zoontje te bekostigen. We lopen de enige kruidenier van het dorp binnen, waar we katoenzeep en enkele typische Oezbeekse theekopjes met katoenbloemenmotief kopen. 

"In de verzengende hitte zit de patrias familias op een houtvuur abrikozenpitten te roosteren in een grote wok."

Katoen, het witte goud.

Het witte goud. Wanneer het veld waar we katoenplukkers aan het werk zouden zien verlaten blijkt, is onze teleurstelling groot. Een oude dorpeling vertelt ons dat ze enkele velden verder aan het werk zijn. Hij biedt ons spontaan een lift in z'n aftandse beige Lada aan. De oogst die van september tot oktober loopt is volop bezig. Verrast door onze camera's weten de plukkers, enkel vrouwen, zich aanvankelijk geen houding te geven. Maar al snel breekt het ijs en dagen ze ons uit om het zelf eens te proberen. Al blijkt dát makkelijker gezegd dan gedaan, want je moet in één vloeiende beweging de hele bol meegraaien. De plukkers doen het razendsnel en geven letterlijk 'van katoen'. Ervaren plukkers oogsten al gauw zo'n 100 kilo katoen per dag. Een jonge pluksters baant zich al zingend  een weg door het katoenveld. 'Zo begon Tina Turner ooit ook haar carrière,' lachen we haar bemoedigend toe. 

Oogsttijd: katoenpluksters 'geven van katoen'.

Katoen is een belangrijke bron van inkomsten voor Oezbekistan, het wordt hier zelfs het witte goud genoemd. Het was Stalin die ooit met het oog op koloniale uitbuiting de Oezbeken dwong hun katoenteelt fors op te schalen. Vandaag produceert Oezbekistan jaarlijks zo'n miljoen ton katoen. De werkomstandigheden zouden intussen ook flink verbeterd zijn. Zo kan een ervaren plukker 20 euro verdienen, naar Oezbeekse normen een aardig bedrag. Maar het witte goud heeft ook een keerzijde: katoenplanten zijn namelijk stevige drinkers. Om de vele plantages van water te voorzien, legden de Russen irrigatiesystemen aan die werden bevoorraad vanuit het Aralmeer. Met de jaren voltrok zich langzaam een ecologische ramp: het Aralmeer, ooit het derde grootste zoetwatermeer ter wereld, ligt zo goed als helemaal droog.

Aan de slag met de vrouw des huizes.

Werken voor de kost. In Shirine verblijven we in het guesthouse van Pelotshoh's broer dat, zeker naar Oezbeekse normen, mooi en comfortabel is ingericht. Terug van de katoenvelden spoelen we het stof van ons lijf in het grote zwembad. We chillen languit in de ligzetels, niks kan ons storen. Maar dat is buiten de vrouw des huizes gerekend die komt aankloppen met de mededeling dat er moet gewerkt worden voor de kost. We ons diner zelf mogen klaarstomen, van pluk tot bord. Ze sleurt ons de moestuin in waar we samen allerlei groenten oogsten. Het rund voor de stoofpot blijkt gelukkig al geslacht. We bereiden alles in de tuinkeuken, op een fornuis waarop we durven te wedden dat het uit Stalin's tijd dateert. 

Het resultaat van onze cours de cuisine in Shirine.

In een enorme stoofpot gooien we brokken vlees en een waaier aan grofgesneden groenten, roeren tot alles  kookt, waarna het nog rustig verder suddert. Onder het toeziend oog van onze gastvrouw  maken we o.a bitshak, gestoomde ravioli gevuld met pompoen en ui en gefrituurde aubergines op z’n Oezbeeks, waarvan we af en toe stiekem een stukje wegkauwen. Oezbeken eten bij elke maaltijd verscheidene slaatjes, het snij-en kapwerk is behoorlijk intensief. Aan tafel wordt alles door ... geserveerd met...wodka die we delen met een kleine groep Belgen die net als wij met Authentik Uzbek Travel het land verkennen. En dan de wol onder, morgen vertrekken we al vroeg naar Bukhara. Voor één keer mogen de hanen er eens lustig op los kraaien.

"We bereiden alles in de tuinkeuken, op een fornuis waarop we durven te wedden dat het uit Stalin's tijd dateert." 

 © DICHTBIJ & VER WEG 2026

Deze reportage kwam tot stand i.s.m. en werd gesponsord door www.uzbektravel.fr  en www.turkishairlines.com

OEZBEKISTAN PRAKTISCH:

Authentik Uzbek Travel: is een lokale reisagent, waarmee we nauw hebben samengewerkt. Een agent die zich inzet voor het klimaat en zoals de naam al zegt zoveel mogelijk authentieke ervaringen aan haar reizigers aanbiedt. Zowel op natuurgebied, bergen, woestijn, eeuwenoude bomen, als op cultureel gebied en niet het minst op menselijk vlak. Want met hen kan je ervan op aan dat je veel locals ontmoet, er blijft slapen, met hen traditioneel leert koken, katoen gaat plukken, schooltjes bezoekt en het dorpsleven ontdekt, wat je ver terug in de tijd catapulteert. Ze bieden erg concurentiële prijzen aan en wie de code 'Blog Dichtbij & Ver Weg' gebruikt krijgt 6% vermindering. Authentic Uzbek Travel organiseert individuele reizen volledig op maat met een Engelstalige of Franstalige gids/chauffeur.

!! Maar je kan ook mee op een speciale reis van maximaal 2 x 10 personen die Authentik Uzbek Travel speciaal voor onze lezers organiseert en die wij in het Nederlands zullen begeleiden naast een plaatselijke gids die alle off the beaten track plekjes kent. Later meer...

Bookings & contact: cat.uiterdijk@outlook.fr - 33 (0)681 689 653 of via www.uzbektravel.fr

Vervoer: Wij vlogen naar Samarkand met Turkisch Airlines, die naar verschillende steden in Uzbekistan vliegen, waardoor het makkelijk is om in de ene stad aan te komen en in een andere stad weer te vertrekken. Turkish Airlines heeft erg concurrentiële prijzen, een uitstekende catering, goede service aan boord en was jarenlang, net als in 2024, de beste luchtvaartmaatschappij van Europa. Ze vliegen naar 350 bestemmingen in 130 landen met een vloot van 500 toestellen. Bookings: www.turkishairlines.com