NOORD-BRABANT OP EEN BOURGONDISCH DRAFJE

Nederland is de perfecte bestemming voor een (lang) weekend vertragen en genieten. En ver hoeft je daar trouwens niet voor te reizen. Want net over de grens, in het ons inmiddels vertrouwde Noord-Brabant, combineer je naadloos herbronnen in de natuur met Bourgondisch genieten. Dit keer trekken we naar Den Bosch en omgeving, waar we plekken ontdekken met een uniek verhaal en we nog eens goed de Bourgondiër in ons kunnen loslaten. Op een drafje, want onthaasten is de boodschap.

Kasteel Heeswijk, Dinther.

Kasteel Heeswijk. De rust die op zaterdagochtend bij landgoed Kasteel Heeswijk in Dinther heerst, geeft ons meteen zin om te wandelen. In tegenstelling tot het kasteel zelf, staat de natuur op dit vroege uur al volop in bedrijfsmodus. In de drassige weilanden rond het beekdal van de Aa wiegt hier en daar een paarskleurige orchidee mee op het zachte ritme van de wind. Een specht trommelt er onverstoorbaar op los, op één van de stokoude bomen in de lange lanen. Een ijsvogel spiedt in opperste concentratie het water af vanop een bordje 'verboden te vissen'. Ironischer wordt het niet. Wanneer hij laag over het water wegvliegt, blinken z'n blauwe vleugeltjes in de vroege zomerzon.

Landgoed Kasteel Heeswijk is een oase van rust.

Bij een boerderij op het landgoed worden we wat gezapig aangestaard door koeien die tekstballonnetjes blazen in de frisse ochtendlucht. Eens terug bij Kasteel Heeswijk zijn we toe aan een kop koffie. Die vinden we Bij de Barones, het oude koetshuis in de mooi aangelegde kasteeltuin. De appeltaart die we erbij eten is ons standaard excuus om na elke inspanning, hoe gering ook, de verloren calorieën te compenseren. Kasteel Heeswijk, dat tot de mooiste kastelen van Nederland behoort, ademt 10 eeuwen geschiedenis, al is die niet meteen (meer) zichtbaar. Aanvankelijk zwaaiden de Heren van Heeswijk-Dinther op de oude waterburcht de plak.

Kasteel Heeswijk.

Hoog, maar vooral ongewenst bezoek, was dat van Lodewijk XIV in 1672. Op het eind van de 18e eeuw maakte nog een andere ongenode gast zijn opwachting, de Franse generaal Picheru. Hij maakte van het kasteel zijn hoofdkwartier, waarna het in verval raakte. Het waren Baron Andreas van den Bogaerde van Terbrugge en zijn zonen Alberic en Donat die het kasteel vanaf 1835 in ere herstelden. Ze brachten er een mooie kunst- en curiosacollectie in onder die we vandaag nog kunnen bewonderen.

Blikvanger in Kasteel Heeswijk: de Chinese eetkamer.

Op verkenning door het kasteel voelt het of de laatste bewoner, Barones van den Bogaerde van Terbrugge, net vertrokken is. We bewonderen middeleeuws meubilair, een grote collectie schilderijen, chinoiserie, zilver, porselein en een prachtige iconenwand. Tot de mooiste ruimten in het kasteel rekenen we de 19e eeuwse wapenzaal, de bibliotheek, de Tinkamer waar Lodewijk XIV nog logeerde, en het trappenhuis met z'n prachtige tegeltableaus die uniek zijn in Nederland. Maar wat nog het meest indruk op ons maakt is de Chinese eetkamer met 18e eeuws handgeschilderd Chinese behang, 17e-eeuwse zijden Chinese gordijnen, een tafel gedekt met Chinees porselein en een grote collectie authentieke beeldjes uit de Ming Dynastie.

"In Kasteel Heeswijk voelt het of de laatste bewoner net vertrokken is."

Historische stationsklok op de Noordkade.

Noordkade revisited. Wanneer we toekomen op de De Noordkade in Veghel, ervaren we een licht déjà-vugevoel. In 2018 kwamen we hier ook al eens aanwaaien en waren toen erg onder de indruk van de herbestemming van dit industriële complex aan de Zuid-Willemsvaart. De fabriek waar ooit veevoeder en kunstmest van de band rolde, werd een indrukwekkende food- en cultuurtempel. Die combinatie van industrieel erfgoed en hedendaagse creativiteit maakt van De Noordkade een unieke plek. In het ruwe, ongepolijste decor van silo's, loodsen en machinekamers, vinden we o.a. een bioscoop, een theater en een expositieruimte.

De Afzakkerij, Noordkade.

Foodies vinden hun gading bij De Proeffabriek, aangelegd rond een oud binnenvaartschip. Rondom een waaier aan exclusieve speciaalzaken: een koffiebranderij, een brouwerij, een biershop met 1800 soorten bier, een bekende bakker, de beste frietjes van Nederland... Het kloppende culturele en culinaire hart van de Cultuurfabriek is De Afzakkerij, waar je een glas kan drinken op de plek waar het veevoeder vanuit silo's in zakken werd gedaan. Ook hier werd het industriële decor afgestoft en werden oude fabriekselementen geïntegreerd in een hip cultuurcafé met live muziek, beeldende kunst en exposities.

"De combinatie van industrieel erfgoed en hedendaagse creativiteit maakt van De Noordkade een unieke plek."

The Chocolate Factory, Noordkade Veghel.

Van plaatkoek tot hagelslag. Hoewel veel op De Noordkade ons nog heel vertrouwd lijkt, heeft de tijd er sinds 2018 niet stilgestaan. Bij de historische stationsklok bij de ingang worden we opgepikt door Thijs van Veghel. Hij is operationeel manager van The Chocolate Factory, een interactieve belevingsattractie met een knipoog naar de film van Tim Burton. In de shop op het gelijkvloers beginnen we meteen te duizelen bij de wat Escherachtige doorkijk in de 30m hoge torenschacht. Hallucinant. 'Welkom in de NPF-toren,' lacht Thijs, wanneer hij onze verbazing merkt. 'NPF staat voor Nederlandse Plaatkoeken Fabriek, waar veevoederkoeken werden gemaakt. De fabriek startte in 1956 op, maar werd een jaar later al uit dienst genomen.

The Chocolate Factory, Noordkade Veghel.

De NPF werkte met een verticaal productieproces waarbij met de hulp van de zwaartekracht de grondstoffen telkens één verdiep lager werden afgewerkt, totdat ze beneden readymade werden verpakt.' We nemen de lift naar het dakterras op de 10e verdieping. Het uitzicht over de wijde omgeving, Eindhoven en Den Bosch is bijzonder spectaculair. Aan de overkant van De Noordkade zien we die andere iconische toren: de 35m hoge Wiebengasilo uit 1915 die werd ontworpen door Jan Gerko Wiebenga, de architect van de Van Nellefabriek in Rotterdam.

The Chocolate Factory, Noordkade Veghel.

Het was de eerste graansilo ter wereld die uit gewapend beton werd gebouwd. In de top huist nu het panoramische restaurant Silly Fox dat nog een mooie vermelding in de Michelingids kreeg. Voor we in rooftopbar 'Verdieping 10' met de trap terug afzakken, nemen we nog even de tijd voor een kop chocolademelk, we zijn tenslotte in een 'chocoladefabriek. Daarna zakken we etage na etage af in soort retro-futuristisch labyrint van enorme tandwielen, oude machines, regelpanelen, schakelborden, transportbanden, buizen en stalen constructies. Alsof het door Jules Verne werd bedacht.

Museum Terugblik: een prachtige collectie oude chocoladedozen.

Niet alleen kinderen en jongeren, maar ook volwassenen zijn er enorm door geboeid. 'Het mooie aan The Chocolate Factory is dat het naast een attractie ook een hybride leeromgeving is,' zegt Thijs. 'Kinderen leren hier spelenderwijs hoe een fabriek werkt. Als operators in spé bedienen ze de knoppen van de productielijn, programmeren en maken ze hun eigen hagelslag én ontwerpen bovendien hun eigen verpakking. We leiden ook écht technisch talent op en werken samen met studenten en innovatieve bedrijven aan technische uitdagingen,' voegt Thijs er nog aan toe.

Restaurant Wittern: heerlijk tafelen in een surrealistisch, industrieel decor.

In Museum Terugblik bewonderen we een indrukwekkende collectie oude cacao- en hagelslagblikken: van eenvoudig ronde blikjes tot in detail afgewerkte dozen in de vorm van een origine klok of zelfs een vuurtoren. Na onze chocolade expeditie wandelen we naar Restaurant Wittern, waar ook Stadsbrouwerij Vleeghel werd ondergebracht. We genieten er van een lekkere lunch, in een industrieel decor met surrealistische accenten en vergapen ons aan de collectie racewagens en motorfietsen die er aan de muren en het plafond hangen. Alleen daarvoor wil je hier al een tafel bemachtigen.

"The Chocolate Factory is een retro-futuristisch labyrint, alsof het door Jules Verne zelf werd bedacht."

Bus Whisky, een stukje Speyside in Brabant.

Van wonderwel tot whisky. Van de ene Bourgondische hotspot naar de andere: na amper een kwartiertje rijden arriveren we bij de Heische Hoeve in Loosbroek, een plek met een bijzonder verhaal. Meer dan een decennium geleden nemen Dennis en Ezra de hoeve met het landgoed en de bijhorende kersenbomen over. Het koppel koopt een kleine Holsteiner still om van het kersenoverschot likeur te maken, maar omdat ze geen slijter vinden wordt het project afgeblazen. In 2013 komen ze op het idee om pils te gaan brouwen, maar ook dat blijkt geen succes. Met het overschot aan mout gaan ze in de kleine Holsteiner wat alcohol stoken en maken ze onbedoeld whisky. Eureka!

Bus Whisky, Loosbroek.

Wanneer ook nog eens blijkt dat op hun land waar ze gerst verbouwen een bron met het zuiverste water wordt aangeboord, kan hun geluk niet op. Het lijkt allemaal te mooi om waar te zijn. En dat is het ook, want de 'wonder well' blijkt gewoon een barst in een ondergrondse waterleiding. Vandaag pompen ze het water voor hun whisky op, op hun domein in Nistelrode. In 2016 gaat de eerste single malt op de fles en is Bus Whisky een feit. Een gids neemt ons mee door de Heische Hoeve die intussen is uitgegroeid tot een geweldige foodie hotspot, waar whisky en culinair genieten perfect worden gecombineerd.

Brabantse whisky van topkwaliteit.

In de stokerij zien we naast de 125 liter Holsteiner still z'n grote broer, een moderne 500 liter potstill. Samen zijn ze goed voor 500 vaten whisky ofwel 10.000 liter per jaar. 'Onze single maltwhisky's zijn ook 100% single estate,' vertelt onze gids. 'Van graan tot glas, alle grondstoffen komen van ons eigen landgoed. Daarnaast zijn we ook een van de meest duurzame stokerijen ter wereld, waarvoor we al meerdere awards hebben gewonnen. Tegen 2030 komt onze eerste biologische whisky op de markt.'

Lekker en sfeervol dineren in het Hoeverestaurant van de Heische Hoeve.

Dat hun whisky's, ook internationaal, al vaak in de prijzen viel, merken we bij de degustatie achteraf. Hun whisky drinkt heerlijk weg en is van de beste kwaliteit. Was dit een blinde proeverij, dan zouden we zweren dat we in Speyside zijn. 's Avonds worden onze smaakpapillen alweer verwend in het sfeervolle boerderijrestaurant, aan een tafel die uitkijkt op de stills. We genieten er van een verrukkelijk viergangenmenu met aangepaste wijnen. Het dessert, een crème brûlée, wordt aan de tafel vakkundig met whisky geflambeerd. Wat ons arrangement zo leuk maakt, is dat we met een overnachting ter plaatse niet op een glas moeten kijken. Mooi geregeld en voor herhaling vatbaar.

"De Heische Hoeve is een foodie hotspot waar whisky en culinair genieten perfect worden gecombineerd."

Iconische Moerputtersbrug, Moerputten.

Moerputters. Niets is zo verkwikkend na een avond vol pure culinaire verwennerij als onze wandelschoenen aan te binden en de natuur in te trekken. Daarvoor hoeven we zelfs niet ver te rijden. Aan de rand van Den Bosch duiken we de Moerputten in, een 118 hectare groot natuurgebied rond laagveenmoerassen, dat deel uitmaakt van het Van Gogh Nationaal Park. We volgen het 5 kilometer lange boswachterspad, dat ons via een trap omhoog voert naar een oude spoorwegberm. Al na enkele minuten bereiken we het letterlijke én figuurlijke hoogtepunt van de hike: de Moerputtenbrug. De 600 meter lange, iconische spoorwegbrug maakte ooit deel uit van de Langstraatspoorlijn die vanaf 1890 de Langstraat met Den Bosch verbond. Vandaag is het metalen gevaarte vooral een droomplek voor fotografen waar ook wij niet immuun voor zijn.

Wandeling met bonus: putters spotten.

Een halfuur lang staan we in opperste concentratie te zoomen, te klikken en vragen we ons af vanuit welk perspectief we het perfecte plaatje kunnen schieten. Het pad voert ons verder door een afwisselend landschap van drassig wei- en hooiland, een kleurrijke vlinderweide en velden vol akkerdistels met een onverwachte bonus: tussen de stekelige distels spotten we foeragerende putters. Of zijn het moerputters? Het lijkt zelfs alsof ze voor ons komen poseren. Onze mooie wandeling eindigt langs een vlonderpad dat door moerassige wilgenstruwelen slingert. De Moerputten zijn een stukje natuur waar je automatisch een versnelling lager schakelt en de omgeving helemaal in je opneemt. Onze longen kregen een stevige zuurstofkuur, onze batterijen zijn weer helemaal opgeladen en we zijn klaar voor de volgende halte. Want enkele kilometers verder wacht Den Bosch, onze favoriete Brabantse stad.

"De Moerputten zijn een stukje natuur waar je automatisch trager gaat en de omgeving helemaal in je opneemt."

Den Bosch, waar de schilderijen van Jeroen Bosch tot leven komen.

Bossche Bollen & French cuisine. De geboortestad van Jeroen Bosch hebben we jaren geleden al omarmd. Net als Breda heeft Den Bosch iets verrassend Vlaams. Of het nu de Bourgondische way of life, of de ongedwongen gezelligheid is, Den Bosch voelt erg vertrouwd aan. Naar plekken als het Noordbrabants Museum, het Designmuseum, de indrukwekkende Sint-Janskathedraal en de Tramkade met z'n creatieve vibes, keren we altijd graag terug. Culinair hoeft Den Bosch ons al lang niet meer te overtuigen. Tafelen in één van de vele uitstekende restaurants of gewoon een Bossche Bol of een Brabants worstenbroodje achter de kiezen steken, zijn voor ons al een goeie reden om weer eens naar de Brabantse hoofdstad te trekken.

Keer op keer indrukwekkend: Sint Janskathedraal Den Bosch.

Dit keer maken we een rustige wandeling langs de Binnendieze die op z'n Venetiaans door de binnenstad slingert en waar om de zoveel tijd een creatuur uit de verbeelding van Jeroen Bosch opduikt. Alsof zijn schilderijen in het water tot leven komen. Bij de Sint-Janskathedraal kunnen we niet aan de verleiding weerstaan om nóg eens het flamboyante interieur te bewonderen. De overvloed aan details, beelden, glas-in-loodramen en ornamenten in dit gotisch meesterwerk, blijven verbazen. Op de Markt nemen we het 13e eeuwse De Moriaan onder de loep, één van de oudste bakstenen huizen van Nederland. De Binnendieze voert ons tenslotte naar Uilenburg dat van een verpauperde volkswijk naar een hippe buurt met bars, restaurants en kleine antiekwinkeltjes transformeerde.

Driemaal heerlijke Bossche Bol bij Pilkinton's.

Een bezoek aan Den Bosch is voor ons niet af zonder onze smaakpapillen te verwennen. Over de Sint-Janskathedraal stappen we Pilkington's binnen, een stijlvol restaurant met stadstuin ondergebracht in een oud klooster. In het chille interieur, met een knipoog naar de Engelse High Society, vinden we de perfecte break op onze stadwandeling. Pilkington's staat bekend om hun Victoriaans geïnspireerde High Tea's en hun populaire Crazy Crumble die ooit viraal ging op de socials. Een High Tea hadden we graag meegepikt, maar die moeten we door tijdsgebrek en een nakende lunch skippen. De stadsspecialiteit, de Bossche bol, lijkt ons een lekker en haalbaar alternatief. Behalve de klassieke Bossche bol (gevuld met room en geglaceerd met chocolade), kan je bij Pilkington's nog van een Bossche Bolicious (gevuld met chocolademousse en geglaceerd met witte chocolade), én een variant met frambozenvulling genieten. En omdat keuzestress niet ons ding is, proberen we ze allemaal. Alle drie smaken ze verrukkelijk, maar de klassieke bol geniet met lichte voorsprong onze voorkeur.

Frans geïnspireerde gerechten in Bistro Barbu.

Via de Bastionder, een onderdeel van de middeleeuwse vesting van Den Bosch, wandelen we naar ons lunchadres, Bistro Barbu in de Vughterstraat. Het strakke, maar tegelijk warme interieur is helemaal onze ding. Maar wanneer blijkt dat er voor ons een tafeltje klaarstaat op het terras bij de Binnendieze, kan ons geluk niet op. Barbu werkt met streekgebonden ingrediënten op het ritme van de seizoenen, Frans georiënteerde keuken met een frisse, eigentijdse twist. Op zondag wordt er gekookt met wat nog in de koelkast ligt: geen vastomlijnd menu dus, maar een culinaire verrassing. En die pakt heerlijk uit met een driegangenmenu om duimen en vingers bij af te likken, gepaird met een witte Beaujolais. Of kortweg: Brabants Bourgondisch, met kennis en liefde voor het vak klaargestoomd.

"Of het nu de Bourgondische way of life, of de ongedwongen gezelligheid is, Den Bosch voelt erg vertrouwd aan."

Brouwerij Vandeoirsprong, Oirschot.

Leven in de brouwerij. De gezelligheid op het plein bij de Sint-Petrusbasiliek in Oirschot zuigt aan als een magneet. Op zondagnamiddag zit het terras van dorpscafé 'Oud Brabant' bomvol. Maar de échte bedrijvigheid manifesteert zich verderop in de Koestraat, bij Brouwerij Vandeoirsprong, waar het lijkt of het halve dorp er is neergestreken. Op het riante terras klinken de glazen. Jong en oud genieten er van een hapje, een drankje en van de eerste zomerzon. Er wordt gelachen, gebabbeld, de sfeer is ongedwongen en gemoedelijk. Als Belgen voelen we er ons meteen thuis. ‘Zo gaat het hier vaak op zondag,’ vertelt meesterbrouwer Frans Schamp. ‘In de voormiddag naar de kerk, in de namiddag naar de brouwerij.' Frans blijkt al op jonge leeftijd door het brouwvirus te zijn gebeten.

Meesterbrouwer Frans Schamp brouwt al sinds z'n twaalfde bier.

Als twaalfjarige knaap stond hij in de schuur van zijn ouderlijk huis reeds bier te brouwen. Of hij zijn jeugdige brouwsels ook zelf opdronk? Frans grijnst. ‘Dat is een goed bewaard geheim.’ Met een fris Vandeoirsprong Weizenbier in de hand, mengen we ons tussen de vrolijke bende op het terras. In de Koestraat 20 is er duidelijk leven in de brouwerij. Een volgende biertje, Vandeoirsprong Tripel, in 2019 en 2020 uitgeroepen tot de beste Tripel van Nederland, proeven we in het gastenverblijf dat veel wegheeft van een bruine kroeg. Terwijl we van ons bier nippen, wisselen we als liefhebbers onder elkaar wat bier-weetje-datjes uit.

Achter Brouwerij Vandeoirsprong schuilt een lange geschiedenis.

Frans neemt ons mee terug in de tijd, want achter De Kroon schuilt een geschiedenis die eeuwen teruggaat. ‘Sinds 1623 wordt hier al bier gebrouwen,’ vertelt Frans. 'Daarmee zijn we waarschijnlijk de oudste locatie in Nederland waar onafgebroken bier wordt gebrouwen.' Waarom de brouwerij vandaag Vandeoirsprong en niet meer De Kroon heet? Frans zucht. 'De Kroon kwam in 1999 volledig in handen van Bavaria, dat in 2002 de brouwerij sloot. In 2015 begon voormalig directeur Gerard de Kroon weer bier te brouwen op de site, maar de naam De Kroon mag omwille van eigendomsrechten niet meer gebruikt worden.' We trekken naar de oude brouwzaal waar Frans ons 'la pièce de résistance' van de brouwerij toont: een met de hand geslagen koperen brouwketel uit 1912.

Het koninginnenstuk van Vandeoirsprong: een met de hand geslagen koperen brouwketel uit 1912.

's Avonds wordt hij als een kostbaar relikwie verlicht en is dan als een dorpsbaken vanaf de straat te bewonderen. In het brouwerijmuseum zien we nog allerlei leuke, decennia oude voorwerpen die aan de brouwerij zijn gelinkt. Onze rondleiding eindigt in het Proeflokaal dat werd ondergebracht in de oude bottelarij. De ruimte kreeg een mooie, eigentijdse make-over, maar haar geschiedenis is nog erg voelbaar. Aan het tafeltje naast ons genieten Gerard en Thieu, vroegere eigenaars van De Kroon, samen met hun gezelschap van een vers getapt biertje. In 1975 namen de neven de brouwerij over van hun ouders. Daarmee zijn ze, voorlopig althans, de laatste telgen uit een familie die al tien generaties bier brouwt. We wedden dat ze op zolder nog bundels vergeelde schriftjes vol bierrecepten bewaren voor de volgende generaties.

Quadrupel Whiskey Infused, een topbier van Vandeoirsprong.

Intussen heeft Frans heerlijk geurende flamkuche uit de keuken laten aanrukken. Het maakt het Proeflokaal extra sympathiek: je kan er genieten van hun lekkere bieren en voor een faire prijs een borrel, lunch of diner meepikken. 'Elke week zetten we een daghap op het menu, een lekker hoofdgerecht voor amper 14 euro,' vertelt Frans. De flamkuche pairen we met één van hun topbieren, een Quadrupel Whiskey Infused. En het mag gezegd, het smaakt beter dan een bekende Belgische evenknie die we al dronken. 'De kerk en de brouwerij in Oirschot zijn in positieve zin met elkaar verbonden,' vertelt Frans tussen pint en flamkuche. 'Ze stimuleren de dorpsidentiteit en bevorderen de sociale cohesie. De pastoor van het (katholieke) Oirschot is trouwens een van onze vaste klanten.' Bij ons vertrek bekennen we Frans nog dat Brouwerij Vandeoirsprong een plek is waar we hém en de rest van Oirschot om benijden. Voor de lekkere bieren uiteraard, maar net zo goed om de context, het verhaal én de positieve vibes. Dat ons geplande bezoek van een uur er bijna vijf werden, zegt alles.

"Dat ons geplande bezoek van een uur bij Vandeoirsprong er bijna vijf werden, zegt alles."